Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, thị trường lao động liên tục biến đổi, các trường ĐH cũng thay đổi mục tiêu đào tạo theo hướng giúp sinh viên tiết kiệm chi phí và tạo điều kiện ra trường đi làm sớm hơn.
HỌC VƯỢT TIẾN ĐỘ, HỌC TRƯỚC CHƯƠNG TRÌNH THẠC SĨ
Nhiều trường ĐH hiện triển khai lộ trình học vượt tiến độ (fast-track), cho phép sinh viên (SV) lấy bằng sớm hơn thông thường. Chẳng hạn, chương trình kỹ sư giảm thời gian đào tạo xuống còn 4 năm thay vì 5 năm như trước; nhiều chương trình cử nhân giảm còn 3 năm thay vì 4 năm. Bên cạnh đó, nhiều trường triển khai mô hình đào tạo liên thông cử nhân - thạc sĩ chỉ trong 5 năm.
Từ năm 2021, Bộ GD-ĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ với nhiều điểm mới theo hướng tăng quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo, đồng thời nâng cao yêu cầu về chất lượng đào tạo và đánh giá người học. Đáng chú ý, SV có kết quả học tập từ loại khá trở lên và thỏa các điều kiện khác do cơ sở đào tạo quy định được phép đăng ký học trước một số học phần của chương trình thạc sĩ. Số tín chỉ được công nhận không vượt quá 15 tín chỉ.
Trí tuệ nhân tạo phát triển khiến thị trường lao động, cấu trúc việc làm thay đổi nhanh chóng, nhiều trường ĐH xây dựng các ngành học liên ngành giúp SV sẵn sàng đáp ứng sự thay đổi
ẢNH: NHẬT THỊNH
Từ quy chế này, nhiều cơ sở đào tạo ĐH đã triển khai cho SV đăng ký học trước các học phần chương trình thạc sĩ ngay bậc ĐH. Chẳng hạn Trường ĐH Công thương TP.HCM cho đăng ký học trước một số học phần của chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ học kỳ 1 năm học 2026 - 2027 dành cho SV ĐH. Những SV đã tích lũy tối thiểu 70 tín chỉ, được đăng ký học 14 ngành thạc sĩ thuộc nhiều lĩnh vực từ kinh tế, kỹ thuật, công nghệ, ngôn ngữ.
Cũng trong năm nay, Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM cho phép SV đăng ký học trước một số học phần thuộc chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ 7 ngành. Điều kiện đăng ký là hoàn thành tối thiểu 2/3 khối lượng chương trình đào tạo ĐH.
Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM cũng cho đăng ký học trước một số học phần của chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ năm 2026 khi SV đã hoàn thành 75% chương trình học, học trước không vượt quá 15 tín chỉ.
Từ năm 2025, Trường ĐH Mở TP.HCM cho phép SV có thể chọn học trước các học phần của 12 ngành đào tạo thạc sĩ. Năm 2026, tăng lên 13 ngành. Điều kiện là SV từ năm thứ 4 trở đi, hoàn thành từ 75% trở lên chương trình đào tạo trình độ ĐH và số tín chỉ được đăng ký học trước không vượt quá 15.
Tại ĐH Kinh tế TP.HCM, SV đang học 2 học kỳ cuối được đăng ký các học phần chương trình đào tạo thạc sĩ với 20 ngành. Điều kiện là SV đạt điểm trung bình tích lũy từ 2,5 trở lên theo thang điểm 4...
KẾT QUẢ HỌC TẬP CÓ GIÁ TRỊ TỐI ĐA 5 NĂM
Theo Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ của Bộ GD-ĐT, những học phần được xét công nhận và chuyển đổi tín chỉ khi đáp ứng các điều kiện: Đáp ứng chuẩn đầu ra, yêu cầu về giảng viên, khối lượng học tập và các yêu cầu khác của học phần trong chương trình đào tạo thạc sĩ; Điểm đánh giá đạt từ C (hoặc quy đổi tương đương) trở lên; Thời điểm hoàn thành không quá 5 năm tính tới lúc xét công nhận, chuyển đổi.
Theo quy định của Trường ĐH Công thương TP.HCM, SV tham gia học tập đạt kết quả theo quy định được nhà trường cấp Giấy chứng nhận hoàn thành học phần, được bảo lưu trong thời hạn 5 năm và được chuyển điểm sau khi trúng tuyển trình độ thạc sĩ tại trường.
ĐH Kinh tế TP.HCM quy định điều kiện công nhận kết quả học tập khi SV trúng tuyển chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ của trường gồm: điểm đánh giá đạt từ C (5,5 điểm trở lên theo thang điểm 10); thời điểm hoàn thành không quá 5 năm tính tới thời điểm xét công nhận, chuyển đổi; Số lượng tín chỉ được công nhận, chuyển đổi không vượt quá 15. Tuy nhiên, để trở thành học viên cao học chính thức, học viên dự thính vẫn cần phải tham gia dự tuyển theo quy định hiện hành. Tương tự, Trường ĐH Mở TP.HCM sẽ thực hiện quy trình chuyển tín chỉ tích lũy, công nhận học phần trình độ thạc sĩ sau khi SV đăng ký dự tuyển và trúng tuyển trình độ thạc sĩ.
Trong khi đó, Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM quy định người học được cấp Giấy chứng nhận Mini Master và bảng điểm sau khi hoàn thành khóa học. Các học phần đã hoàn thành tại chương trình học trước được xét chuyển điểm khi người học trúng tuyển chương trình thạc sĩ của trường.
Sinh viên có kết quả học tập từ loại khá trở lên và thỏa các điều kiện khác do cơ sở đào tạo quy định được phép đăng ký học trước một số học phần của chương trình thạc sĩ
ảnh: Hà Ánh
ĐÀO TẠO LIÊN NGÀNH ĐÁP ỨNG SỰ THAY ĐỔI CỦA THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển mạnh mẽ khiến thị trường lao động, cấu trúc việc làm cũng thay đổi nhanh chóng. Đào tạo ĐH không còn cung cấp kiến thức của một chuyên môn theo cách biệt lập và người học cũng không thể chỉ tập trung vào một chuyên môn. Đó chính là lý do thời gian qua nhiều trường ĐH xây dựng các ngành học liên ngành, giúp SV sẵn sàng đáp ứng sự thay đổi của thị trường lao động.
Các ngành học có tên gọi thể hiện sự kết nối, giao thoa giữa các lĩnh vực như thương mại điện tử, digital marketing, công nghệ giáo dục, công nghệ tài chính nghệ thuật số, kinh tế số, công nghệ điện ảnh - truyền hình, công nghệ thẩm mỹ, marketing và truyền thông sáng tạo, kinh tế thể thao...
PGS-TS Nguyễn Văn Thụy, Trưởng phòng Tuyển sinh và truyền thông Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM, nhận định: "Trong bối cảnh hiện nay, người học cần có nền tảng chuyên môn đủ sâu, đồng thời có khả năng kết nối với công nghệ, dữ liệu, ngoại ngữ, pháp luật và kiến thức kinh doanh để thích ứng với thị trường lao động liên tục biến đổi".
"Chương trình được xây dựng theo chuẩn đầu ra và năng lực nghề nghiệp, nghĩa là SV phải biết kết nối kiến thức từ nhiều lĩnh vực để giải quyết một bài toán thực tế. Chẳng hạn, với ngành khoa học dữ liệu trong kinh doanh, định hướng ứng dụng khoa học dữ liệu vào hoạt động kinh doanh và khả năng tiếp tục phát triển chuyên sâu ở khoa học dữ liệu, khoa học máy tính và AI", PGS-TS Thụy thông tin thêm.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Dung, Giám đốc Trung tâm Truyền thông Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, cho biết các chương trình liên ngành như truyền thông đa phương tiện gắn truyền thông với thiết kế, sản xuất nội dung và công nghệ số; nghệ thuật số kết hợp tư duy nghệ thuật với thiết kế, kỹ thuật sản xuất và các công cụ sáng tạo số... Theo bà Dung, chương trình tích hợp những kiến thức, công cụ và phương pháp cần thiết thuộc các lĩnh vực liên quan, giúp SV hình thành nền tảng chuyên môn vững, sử dụng công nghệ, có khả năng vận dụng, kết nối kiến thức trong những bối cảnh nghề nghiệp đa dạng hơn.
Trường ĐH Hoa Sen có những ngành học liên ngành như kinh tế thể thao, quản trị công nghệ truyền thông, digital marketing, nghệ thuật số... PGS-TS Nguyễn Hữu Huy Nhựt, Hiệu trưởng nhà trường, cho hay điều quan trọng nhất khi thiết kế một chương trình liên ngành là cấu trúc 4 lớp năng lực: chuyên môn cốt lõi; năng lực xuyên ngành; năng lực số, dữ liệu và AI; và năng lực ứng dụng thông qua giải quyết những bài toán thực tế. Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông Trường ĐH Công thương TP.HCM, cũng chia sẻ trường có những ngành mang tính liên ngành như công nghệ tài chính, thương mại điện tử…
Với nhóm ngành ngôn ngữ, các trường cũng cập nhật công nghệ hướng đến tính liên ngành
ảnh: Ngọc Long
NGÀNH HỌC TRUYỀN THỐNG CŨNG KHÔNG ĐỨNG NGOÀI
Tính liên ngành còn thể hiện qua sự thay đổi mạnh mẽ chương trình đào tạo ở các ngành học truyền thống. PGS-TS Nguyễn Văn Thụy lấy ví dụ ở ngành tài chính - ngân hàng, bên cạnh các học phần chuyên môn truyền thống, SV có thể tiếp cận cấu trúc dữ liệu tài chính và giải thuật, học máy trong công nghệ tài chính, Blockchain và tiền mã hóa, AI trong giao dịch định lượng, mô hình ngôn ngữ lớn trong tài chính - ngân hàng… Ngành luật đào tạo SV có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin nâng cao để giải quyết những vấn đề pháp lý còn có nhiều quan điểm khác nhau…
Còn thạc sĩ Xuân Dung chia sẻ: "Nhóm ngành ngôn ngữ cập nhật công nghệ, truyền thông số và ứng dụng AI. Nhóm khoa học xã hội và nhân văn tăng cường truyền thông số, quản trị dự án, khai thác dữ liệu xã hội và sử dụng AI có trách nhiệm... Việc tích hợp kiến thức liên ngành giúp SV duy trì chiều sâu chuyên môn, phát triển năng lực số, tư duy tích hợp và khả năng phối hợp liên lĩnh vực, qua đó thích ứng tốt hơn với sự thay đổi của công nghệ và thị trường lao động".
Tiếp cận đa dạng việc làm, có khả năng dịch chuyển nghề nghiệp
Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Huy Nhựt, lợi thế quan trọng của đào tạo liên ngành nằm ở khả năng dịch chuyển và phát triển nghề nghiệp. Học một ngành nhưng có đủ năng lực để không bị giới hạn trong một công việc duy nhất suốt đời.
Thạc sĩ Xuân Dung nhận định SV được đào tạo theo hướng liên ngành có thể đảm nhận các vị trí thuộc chuyên môn chính, đồng thời mở rộng cơ hội với những công việc cần sự kết hợp giữa nhiều nhóm kiến thức và kỹ năng, tiếp cận đa dạng vị trí việc làm, phối hợp với nhân sự thuộc nhiều chuyên môn và có khả năng thích ứng với những mô hình nghề nghiệp mới.
Tương tự, theo PGS-TS Nguyễn Văn Thụy, ưu thế của đào tạo liên ngành là SV có chuyên môn lõi vững, kiến thức liên ngành rộng, năng lực số mạnh và khả năng học tập suốt đời để có thể mở rộng phổ vị trí việc làm và khả năng dịch chuyển nghề nghiệp.
"Lợi thế của SV được đào tạo ngành liên ngành không chỉ nằm ở việc có nhiều vị trí để xin việc, mà lớn hơn nữa là khả năng dịch chuyển nghề nghiệp. Thị trường lao động 5, 10 năm tới chắc chắn sẽ xuất hiện những công việc mà hôm nay chúng ta chưa gọi tên được. Khi đó, một người học có chuyên môn nền tảng, hiểu công nghệ, biết sử dụng dữ liệu, ngoại ngữ tốt và có khả năng học thêm, sẽ có nhiều cơ hội chuyển đổi khi công việc thay đổi", thạc sĩ Phạm Thái Sơn cho hay.